ျမန္မာသရ (၄)

Image may contain: 1 person, sunglasses

''ဘာသာေဗဒအျမင္အရ သရသတ္မွတ္ပုံအေၾကာင္း ေျပာ မယ္လို႔ အရင္အပတ္က ဆရာေျပာထားပါတယ္ဆရာ''

''ဟုတ္တယ္ေလ။ သရအေၾကာင္းဆက္ေျပာမွာေပါ့။ ဒါထက္ ဘာသာေဗဒအျမင္အရ ဗ်ည္း သတ္မွတ္ပုံကိုမွတ္မိေသးလား''

''မွတ္မိပါတယ္ဆရာ။ ဗ်ည္းကိုရြတ္ဆိုရာမွာ အသံႀကိဳးတုန္ခါ တဲ့ဗ်ည္းလည္းရွိတယ္။ အသံႀကိဳး မတုန္ခါတဲ့ ဗ်ည္းလည္းရွိ တယ္။ ၿပီးေတာ့ပါးစပ္ထဲကတစ္ေနရာရာမွာ အတားအဆီး ျဖစ္ၿပီးမွ အျပင္ကိုေလထြက္သြားတယ္။ အဲဒါဗ်ည္းရဲ႕ လကၡဏာ ေတြပါ''

''ဟုတ္ပါၿပီ။ သရသတ္မွတ္ပုံကလည္း အဲဒီအခ်က္ႏွစ္ခ်က္ ကိုပဲ အေျခခံတယ္။ သရကိုရြတ္ဆိုရာမွာေတာ့ အဆုတ္ထဲက ျပန္တက္လာတဲ့ေလဟာ လည္မ်ဳိထဲက အသံႀကိဳး ႏွစ္ေခ်ာင္း ကို တိုးေဝွ႔ၿပီးထြက္ရတဲ့အတြက္အသံႀကိဳးတုန္ခါတယ္။ 'အာ' 'အန္''ေအာ'ဆုိတာမ်ဳိး သရတစ္ခုခုကိုအသံထြက္ၾကည့္ရင္ အသံႀကိဳးတုန္ခါတဲ့ အထိအေတြ႕ရမွာေပါ့''

''ဟုတ္ကဲ့ပါ''

''ေနာက္တစ္ခ်က္က ဗ်ည္းကိုရြတ္ဆုိရင္ ပါးစပ္ထဲမွာ အတား အဆီးတစ္ေနရာရာမွာ ျဖစ္ေပမယ့္ သရကိုရြတ္ဆုိရင္ေတာ့ ပါးစပ္ထဲမွာအတားအဆီးမရွိဘဲ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ေလထြက္ သြားတယ္ေလ။ ဒါေၾကာင့္ သရကိုရြတ္ဆုိရင္ ပါးစပ္အၿမဲပြင့္ ေနတာေပါ့။ အဲဒီအခ်က္ ႏွစ္ခ်က္ဟာ အဓိကပါပဲ''

''နားလည္ပါၿပီဆရာ''

''ဒီလုိဆုိရင္ သရအမ်ဳိးအစားခြဲပုံကို ေျပာရေအာင္။ ထုံးတမ္း စဥ္လာတုန္းကလိုပဲ သရေတြကို အမ်ဳိးအစားခြဲထားတယ္။ ပထမဆုံးခြဲတာက သရ႐ိုး႐ိုး ခုနစ္လုံးပဲ။ Simple Vowels လုိ႔ေခၚတာေပါ့။ အဲဒါေတြက'အီေအအယ္အာေအာ္အုိအူ'ဆိုတဲ့ သရေတြပဲ''

''အဲဒီသရ ခုနစ္လုံးကို လွ်ာအစိတ္အပုိင္းအရရယ္၊ လွ်ာ ေရြ႕လ်ားပုံအနိမ့္အျမင့္အရရယ္၊ ႏႈတ္ခမ္းအေနအထားအရရယ္ အဲဒီအခ်က္ သုံးခ်က္အရ အေသးစိတ္ထပ္ခြဲတယ္''

''ဘယ္လိုခဲြတာပါလဲဆရာ''

''ပထမဆုံးလွ်ာေရွ႕လွ်ာေနာက္ဆိုတဲ့ အစိတ္အပိုင္းအရ ခြဲပုံကို ေျပာပါ့မယ့္။ ခုနေျပာတဲ့ သရအစဥ္အတုိင္းေပါ့။ 'အီ၊ ေအ၊ အယ္၊ အာ'ဆုိတဲ့ သရ ေလးလံုးဟာ လွ်ာရဲ႕ေရွ႕ပိုင္းမွာ ျဖစ္တ့ဲ သရေတြမို႔ေရွ႕သရေတြ(front vowels)လို႔ေခၚ တယ္။ 'ေအာ္၊ အုိ၊ အူ'ဆုိတဲ့ သရသုံးလုံးကေတာ့ လွ်ာရဲ႕ ေနာက္ပိုင္းမွာ ျဖစ္ တဲ့သရေတြမို႔ ေနာက္သရေတြ(back vowels)လို႔ေခၚတယ္''

''ဟုတ္တယ္ေနာ္ဆရာ။ အီ၊ ေအ၊ အယ္၊ အာလို႔ဆိုရင္အသံကလွ်ာေရွ႕ပိုင္းကထြက္လာတယ္။ ေအာ္၊ အုိ၊ အူ လို႔ဆုိရင္ ေတာ့အသံက လွ်ာေနာက္ပိုင္းကထြက္လာတယ္''

''လွ်ာေရြ႕လ်ားပုံအနိမ့္အျမင့္အရဆုုိတာက လွ်ာကအျမင့္ဆုံး အေနအထားကေနၿပီးအနိမ့္ဆုံးအေနအထားေရာက္ေအာင္ေဒါင္လိုက္ေရြ႕တာ၊ ၿပီးေတာ့အနိမ့္ဆုံးကေနအျမင့္ဆုံး ျပန္ ေရာက္ေအာင္ ေဒါင္လုိက္ေရြ႕တာေပါ့''

''ဟုတ္ကဲ့ပါ''

'''အီ' နဲ႔'အူ'ကို ရြတ္ဆုိရင္လွ်ာက အျမင့္ဆုံးအေနအထား ေရာက္ေနတဲ့အတြက္ ေလလမ္းေၾကာင္းပိတ္လုနီးပါးျဖစ္ေနတယ္။ အဲဒီအေနအထားကေနၿပီးေလထြက္တာေပါ့။ ဒါေၾကာင့္ အဲဒီသရေတြကိုအပိတ္သရေတြ (closed vowels) လို႔ ေခၚတယ္''

''ဟုတ္ကဲ့ပါ''

''' ေအ'နဲ႔ 'အုိ'ရြတ္ဆိုတဲ့အခါမွာေတာ့ လွ်ာကေအာက္ကိုနည္း နည္းက်လာၿပီး ေလလမ္းေၾကာင္း တစ္ဝက္ပဲပိတ္ေတာ့တယ္။ ဒါေၾကာင့္အဲဒီသရေတြကို တစ္ဝက္ပိတ္သရေတြ half-closed vowels)လို႔ေခၚတယ္''

''ဟုတ္ကဲ့ဆရာ''

''' အယ္'နဲ႔'ေအာ္'ကိုရြတ္ဆိုရာမွာေတာ့ လွ်ာကပိုၿပီးေအာက္နိမ့္ လာတယ္။ ေလလမ္းေၾကာင္းတစ္ဝက္ပြင့္သြားၿပီ။ ဒါေၾကာင့္ အဲဒီသရေတြကို တစ္ဝက္ပြင့္သရေတြ(half-open vowels)လုိ႔ေခၚတယ္''

''ဟုတ္ကဲ့''

'''အာ'သရကိုရြတ္ဆုိတဲ့အခါမွာေတာ့ လွ်ာကအနိမ့္ဆုံး ေရာက္သြားပါၿပီ။ ေလလမ္းေၾကာင္း လုံးဝပြင့္သြားပါၿပီ။ ဒါေၾကာင့္'အာ'ကိုအဖြင့္သရ (open vowel)လို႔ေခၚ တယ္''

''မွတ္ထားပါ့မယ္ဆရာ''

''အခုေျပာတဲ့သရ ခုနစ္လုံးကို စီစဥ္ထားပုံကိုၾကည့္ရင္ လွ်ာက အျမင့္ဆုံးကေန အနိမ့္ဆုံးကို တျဖည္းျဖည္းေရြ႕လာတယ္။ 'အီေအအယ္အာ'လို႔ ဆိုသြားတုန္း ေလလမ္းေၾကာင္းတျဖည္း ျဖည္းပြင့္လာၿပီး'အာ'က်ေတာ့လုံးဝပြင့္သြားၿပီး'ေအာ္အုိအူ'က်ေတာ့ လွ်ာက အနိမ့္ဆုံးကေနအျမင့္ဆုံးကို တျဖည္း ျဖည္းျပန္ေရြ႕သြားတယ္။ ေလလမ္းေၾကာင္းကလည္းတျဖည္း ျဖည္း ပိတ္သြားၿပီး 'အူ'က်ေတာ့အပိတ္ဆုံးျပန္ျဖစ္သြားတယ္။ လွ်ာေရွ႕ပိုင္းက တျဖည္းျဖည္းနိမ့္လာတာ လွ်ာေနာက္ပိုင္းက တျဖည္းျဖည္း ျပန္ျမင့္သြားတာ သတိထားမိႏုိင္ပါတယ္''

''ဟုတ္ကဲ့ပါဆရာ။ သမီးတုိ႔သရေတြကို အစဥ္အတုိင္းဆုိၾကည့္ ရင္းအေနအထားကို မွတ္ထားပါ့တယ္''

''ဟုတ္ပါၿပီ။ ကဲ... ႏႈတ္ခမ္းအေနအထားအရခြဲပုံကို ၾကည့္ရင္ အီ၊ ေအ၊ အယ္၊ အာ သရ ေလးလုံးဟာႏႈတ္ခမ္းကိုျဖန္႔ၿပီး ရြတ္ဆိုရတဲ့အတြက္ ႏႈတ္ခမ္းျဖန္႔သရေတြ(unrounded vowels) လို႔ေခၚၿပီး ေအာ္၊ အို၊ အူ သရ သံုးလံုးကေတာ့ ႏႈတ္ခမ္းကို ဝိုင္းၿပီးရြတ္ဆိုလို႔ ႏႈတ္ခမ္းဝိုင္းသရေတြ (rounded vowels) လို႔ေခၚပါတယ္''

'' ဟုတ္ကဲ့ပါ''

'' သဒၵေဗဒ(phonetics)စာအုပ္ေတြမွာေတာ့ ဗ်ည္းသံ သရသံျဖစ္ပံုေတြကို ပံုေတြနဲ႔ျပေလ့ရွိတယ္။ ပါးစပ္ထဲမွာ လွ်ာ အေနအထား၊ ႏႈတ္ခမ္းအေနအထားေတြကို ျမင္သာေအာင္ ပံုဆြဲျပတာေပါ့။ ပါးစပ္ထဲမွာ လွ်ာေရွ႕ပိုင္းက အာေခါင္မာနဲ႔ တည့္ေနတယ္။ လွ်ာေနာက္ပိုင္းက အာေခါင္ေပ်ာ့နဲ႔တည့္ေန တယ္။ ဒီေတာ့ ေရွ႕သရေတြကို ရြတ္ဆိုရင္ လွ်ာေရွ႕ပိုင္းဟာ အာေခါင္မာဆီကို ဦးတည္လႈပ္ရွားတယ္။ ေနာက္သရေတြကို ရြတ္ဆိုရင္ လွ်ာေနာက္ပိုင္းဟာ အာေခါင္ေပ်ာ့ဆီကို ဦးတည္ လႈပ္ရွားတယ္''

'' ဆရာအခုလို ရွင္းျပေတာ့ ပိုၿပီး ျမင္သာသြားပါတယ္ ဆရာ။ မွတ္ထားပါ့မယ္''

'' ေၾသာ္... ခုေျပာတဲ့အထဲမွာမပါတဲ့ သရသံတစ္သံရွိေသးတယ္။ ' အလုပ္'တို႔ ' အက'တို႔မွာပါတဲ့ ' အ 'တစ္ဝက္သံေလ။ ' လူအ' ' ေတာ္ေတာ္အတယ္'လို႔ ေျပာရင္ ' အ' သရကို အျပည့္ရြတ္ဆိုရ တယ္။ မဟုတ္လား။ ' အလုပ္'က်ေတာ့ ' အ' ကတစ္ဝက္ပဲ ဆိုရတယ္။ အဲဒီအသံက လွ်ာအလယ္က ထြက္တာမို႔ အလယ္ သရ (central vowel) လို႔လည္းေခၚတယ္။ ၾကားသရ(neutral vowel)လို႔လည္းေခၚတယ္''

'' ဟုတ္ကဲ့ပါ''

'' ကဲ... ဒီလိုဆိုရင္ သားတို႔သမီးတို႔နဲ႔ ေလ့က်င့္ရေအာင္။ ဆရာေျပာလိုက္တဲ့ သရကို သားနဲ႔ သမီးက နာမည္တပ္ေမးရ မယ္။ နာမည္တပ္တဲ့အခါ ခုေျပာခဲ့တဲ့ အစဥ္အတိုင္း လွ်ာ အစိတ္အပိုင္းအရ အရင္နာမည္တပ္ပါ။ ၿပီးေတာ့ လွ်ာအနိမ့္ အျမင့္အရေပါ့။ ေနာက္ဆံုးမွ ႏႈတ္ခမ္း အေနအထားအရတပ္ပါ''

'' ဟုတ္ကဲ့ပါ''

'' ကဲ-စၿပီ ' အူ'

'' ေနာက္သရ၊ အပိတ္သရ၊ ႏႈတ္ခမ္းဝိုင္းသရပါဆရာ''

'' အဲဒီ သံုးခုကို ' ေနာက္အပိတ္ႏႈတ္ခမ္းဝိုင္းသရ'ကို တစ္ေပါင္းတည္း ေခၚလို႔ရပါတယ္'' ကဲ-ေနာက္တစ္သံ 'ေအ'''

''ဟုတ္ကဲ့၊ ' ေရွ႕တစ္ဝက္ပြင့္ ႏႈတ္ခမ္းျဖန္႔သရပါ'

''ဟုတ္ၿပီ၊ 'အာ'ကေရာ''

'ဟုတ္ကဲ့၊ ေရွ႕အပြင့္ႏႈတ္ခမ္းျဖန္႔သရပါ''

''အို''

'' ေနာက္တစ္ဝက္ပိတ္ ႏႈတ္ခမ္းဝိုင္းသရပါ''

'' အယ္''

'' ေရွ႕တစ္ဝက္ဖြင့္ႏႈတ္ခမ္းျဖန္႔သရပါ''

'' ဒါဆို သရတစ္လံုးကို တိတိက်က်နာမည္တပ္လို႔ရၿပီေပါ့။ တစ္ဆက္တည္းေျပာခ်င္တာက ျမန္မာသရေတြကို ခုလို သ႐ုပ္ေဖာ္တာဟာ ကမၻာေပၚမွာရွိတဲ့ တျခားဘာသာစကား ေတြကိုလည္း သ႐ုပ္ေဖာ္ႏိုင္ဖို႔ သဒၵေဗဒပညာရွင္ေတြ သတ္ မွတ္ထားတဲ့ ပထမအေျခခံသရရွစ္လံုး၊ အဂၤလိပ္လိုေတာ့The Eight Primary Cardinal Vowelsဆိုတဲ့သရစနစ္ကို အေျခခံၿပီး သ႐ုပ္ေဖာ္ထားတာပဲကြဲ႕''

''ေျပာျပပါဆရာ''

''ဘာသာစကားေတြရဲ႕ သရ႐ိုး႐ိုးေတြကို အဲဒီပထမ အေျခခံသရရွစ္လံုးနဲ႔ ယွဥ္ၿပီးသ႐ုပ္ေဖာ္ေလ့ရွိတယ္''

''ဆရာ၊ ျမန္မာသရ႐ိုး႐ိုးက ခုနစ္လံုးဆိုေတာ့ အဲဒီပထမ အေျခခံသရရွစ္လံုးနဲ႔ယွဥ္ရင္တစ္လံုးလိုေနတာလားဆရာ''

''ဟုတ္ပါတယ္။ ပထမအေျခခံသရရွစ္လံုးမွာ 'အာ' ဆိုတဲ့ သရသံႏွစ္မ်ဳိးရွိတယ္။ လွ်ာေရွ႕ပိုင္းက ထြက္တဲ့ 'အာ'နဲ႔ လွ်ာ ေနာက္ပုိင္းကထြက္တဲ့ 'အာ' ဆိုၿပီး ႏွစ္သံရွိတယ္။ ျမန္မာသရ 'အာ' က လွ်ာေရွ႕ပိုင္းကထြက္တဲ့ 'အာ' နဲ႔တူတယ္။ လွ်ာ ေနာက္ပိုင္းကထြက္တဲ့ 'အာ'က တခ်ဳိ႕ဘာသာစကားေတြမွာ ရွိတယ္။ အနီးစပ္ဆံုးေျပာရရင္ေတာ့ က်ီးကန္းႀကီးေအာ္တဲ့ 'အာ' ဆိုတဲ့အသံမ်ဳိးလွ်ာေနာက္ပိုင္းကထြက္တဲ့အသံပဲ''

''ေၾသာ္...ဟုတ္ကဲ့ပါ''

''ျမန္မာမွာေတာ့ 'အာ'သရသံက တစ္သံတည္းရွိလို႔ ေရွ႕ 'အာ'ပဲယူတာေပါ့။ ဒါေၾကာင့္ ပထမအေျခခံသရရွစ္လံုးနဲ႔ ယွဥ္ရင္ျမန္မာသရက တစ္လံုးေလ်ာ့ေနတယ္''

''ဘာသာစကားေတြရဲ႕ သရသံေတြကို ပထမအေျခခံ သရေတြနဲ႔ယွဥ္ၿပီး လွ်ာကေအာက္ကိုက်သလား၊ အေပၚကို တက္သလား၊ ေလလမ္းေၾကာင္း ပိုပြင့္သလား၊ ပိုပိတ္သလား စသည္ျဖင့္ ႏိႈင္းယွဥ္ၿပီး သ႐ုပ္ေဖာ္ႏိုင္ပါတယ္''

''ဆရာ၊ ပထမအေျခခံသရဆိုေတာ့ ဒုတိယအေျခခံသရ ဆိုတာေရာရွိပါသလား''

''ဟုတ္တယ္။ ဒုတိယအေျခခံသရ ခုနစ္လံုးဆိုတာရွိတယ္။ The Seven Secondary Cardinalvowels လုိ႔ေခၚတယ္။ ျမန္မာသရေတြမွာ အဲဒီသရသံမ်ဳိးေတြမရွိဘူး။ တျခားဘာသာ စကားေတြမွာရွိႏိုင္တာေပါ့။ ပထမအေျခခံသရ ရွစ္လံုးနဲ႔ ကြာတာက ႏႈတ္ခမ္းအေနအထားပဲ။ လွ်ာအစိတ္အပိုင္းနဲ႔အနိမ့္ အျမင့္ကတူတယ္။ ပထမအေျခခံသရေတြမွာ ႏႈတ္ခမ္းျဖန္႔သရ ေတြကို ဒုတိယအေျခခံသရေတြမွာ ႏႈတ္ခမ္းဝိုင္းၿပီးဆိုရတယ္။ အဲဒီလိုပဲ ႏႈတ္ခမ္းဝိုင္းသရေတြကိုလည္း ႏႈတ္ခမ္းျဖန္႔ၿပီး ဆိုရတယ္''

''စိတ္ဝင္စားစရာေကာင္းတယ္ေနာ္''

''အနီးစပ္ဆံုးေျပာရရင္ 'အူ'ဆိုတဲ့ သရသံကိုျမန္မာကႏႈတ္ခမ္းဝိုင္းၿပီးဆိုေပမယ့္ ရွမ္းဘာသာ၊ ကယားဘာသာ စကား ေတြမွာ ႏႈတ္ခမ္းျဖန္႔ၿပီးဆိုတယ္။ ဂ်ပန္စကားမွာလည္း ႏႈတ္ ခမ္းျဖန္႔ၿပီးဆိုရတဲ့ 'အူ' သရသံရွိတယ္။ သိသာ႐ံု ေျပာတာပါ။ ျမန္မာသရသံေတြ ေလ့လာဖို႔အတြက္ေတာ့ ပထမအေျခခံ သရေတြကိုသိရင္ လံုေလာက္ပါၿပီ။ ကဲ....ဆက္ေျပာၾကေသး တာေပါ့''

ျမန္မာ့အလင္းသတင္းစာ (၈.၁.၂၀၁၇)

Powered by Bullraider.com